„to co najlepsze dla jak największej liczby poszkodowanych, we właściwym czasie i we właściwym miejscu”.

Ogólne zasady ostrożności dla ratowników.

Używać rękawiczek przy pracy z krwią, wydzielinami i wydalinami.

Używane rękawiczki winny być dobrej jakości.

Nie dotykać nigdy dłonią w rękawiczce do oczu, nosa lub bon śluzowych.

W przypadku zabrudzenia rękawiczek materiałem zakaźnym należy je zdjąć, umyć ręce i założyć nowe.

Nie opuszczać stanowiska pracy w trakcie akcji ratowniczej.

Myć ręce  wodą z mydłem jak najszybciej po zdjęciu rękawiczek.

W czasie akcji ratowniczej używać fartuchów i ubrań ochronnych.

Nie wychodzić w tych ubraniach poza  obręb, obszar przeprowadzanej akcji.

W czasie pracy z materiałem potencjalnie zakażonym, zwłaszcza mogącym zawierać HIV ograniczyć dostęp  innych osób do miejsca prowadzenia akcji ratowniczej.

Dezynfekować miejsca, z którymi miał kontakt materiał zakaźny i izolować  od osób, którym udzielono pomoc.

Przeprowadzając jakiekolwiek procedury  unikać tworzenia aerozoli, rozpryskiwania i rozlewania płynów

Unikać – gdzie tylko jest to możliwe – igieł i innych ostrych narzędzi.

Pojemniki na zużyty sprzęt, w tym jednorazowy /np. rękawiczki/ powinny być dostępne na miejscu akcji.

Nie jeść, nie pić, nie palić, nie używać kosmetyków na miejscu przeprowadzanej akcji ratowniczej.

W razie potrzeby zadbać o efektywne zwalczanie owadów i gryzoni w miejscu pracy ratownika.

Pomoc przedlekarska udzielana przez strażaków:

zachowanie lub przywrócenie czynności oddechowej z podaniem tlenu oraz użyciem worka samorozprężalnego lub respiratora,
wykonanie zewnętrznego masażu serca z ewentualnym użyciem urządzeń wspomagających typu przyssawka do masażu,
tamowanie krwotoków zewnętrznych i opatrywanie ran,
unieruchomienie złamań i podejrzeń złamań oraz zwichnięć,
zapewnienie komfortu termicznego,
prowadzenie wstępnego postępowania przeciwwstrząsowego,
wsparcie psychiczne poszkodowanych lub zagrożonych ludzi,
opiekę nad poszkodowanymi po ich klasyfikacji ze względu na stan zdrowia.

 

Segregacja wstępna lekarska – (dla orientacji)

 
CZARNY –  pasek, na nim krzyż - zmarli i w stanie agonalnym (tylko dla lekarzy)

CZERWONY –  pasek, na nim rakieta - osoba wymaga natychmiastowej stabilizacji podstawowych czynności życiowych. Obejmuje osoby:

w stanie wstrząsu z dowolnego powodu,

z trudnościami w oddychaniu

z obrażeniami głowy, którym towarzyszy nierówność (asymetria) źrenic ,

 z dużym krwotokiem

ŻÓŁTY  pasek, na nim ślimak - osoba wymaga stałego monitorowania, pomoc medyczna można nieco opóźnić . Kategoria ta obejmuje ofiary z:

urazami brzucha

złamaniami otwartymi

złamaniem uda / miednicy

rozległymi oparzeniami

nieprzytomnych z obrażeniem głowy

ofiary w nieustabilizowanym stanie ogólnym

bez funkcji życiowych (w ramach segregacji przedwstępnej – dla ratowników PSP)

 

 PROCEDURY RATOWNICZE

 

POSZKODOWANY NIEPRZYTOMNY

 ABC - sprawdzenie fizycznych parametrów życia - badanie fizykalne

 Przytomny - nieprzytomny

 

A  - airway (drogi oddechowe)         udrożnij drogi oddechowe,

B -  breathing (oddychanie)             czy oddycha,

C -  circulatin (krążenie)                 czy ma zachowane krążenie,

  

POSZKODOWANY NIEPRZYTOMNY

            Utrata przytomności to taki stan, w którym poszkodowany nie reaguje na bodźce zewnętrzne. Stwierdzenie, że poszkodowany jest nieprzytomny nie powinno wystarczyć. Należy go zbadać i stwierdzić dlaczego jest nieprzytomny i jak głęboko. Przyczyny utraty przytomności są różne. Mogą to być:

urazy głowy- wstrząśnienie mózgu, niewydolność oddechowa, wstrząs hipowolemiczny,

nagłe zatrzymanie krążenia, zawał serca, omdlenie, udar mózgu,

przegrzanie, utopienie, oziębienie, uczulenie, porażenie prądem,

choroby (np. cukrzyca - hipoglikemia i hiperglikemia),

choroby układu nerwowego (np. padaczka),

substancje chemiczne (np. alkohol, leki, narkotyki, gazy trujące).

Przytomność można utracić na kilka minut (przy omdleniu), wiele godzin lub dni.

Możliwe skutki:

Na skutek opadania języka i nagłośni ku tylnej ścianie gardła może dojść do zamknięcia dróg oddechowych i uduszenia się. Jeśli nie zastosujemy odpowiednich rękoczynów może dojść do narastających zaburzeń wentylacji i w efekcie do obrzęku mózgu (dalej jego oddziaływanie na podstawowe funkcje życiowe).

 

OCENA STANU PRZYTOMNOŚCI

Po wypadkach zaburzenia tego typu mogą mieć różne nasilenie i przebieg. Od stanu lekkiego zamroczenia z zaburzeniami orientacji w czasie i przestrzeni, połączone niekiedy z pobudzeniem ruchowym, przez stany przypominające głęboki sen bez reakcji na bodźce świetlne i dźwiękowe aż do głębokiej śpiączki, w której osoba nie reaguje nawet na silne bodźce bólowe. Jako standardowe bodźce służące stwierdzeniu stanu proponuje się:

bodźce dźwiękowe - okrzyk „otwórz oczy” , „co się stało?”,

bodźce bólowe - poszarpywanie za ubranie, za barki, 

     bodziec bólowy przyszczypnięcie policzka lub małżowiny usznej oraz w skrajnym przypadku chwyt szczypcowy za mięsień kapturowy grzbietu lub uciskanie mostka twardo ustawioną pięścią,

Jeśli można z poszkodowanym nawiązać kontakt słowny prowadź wywiad co do przyczyn jego stanu, uspokajaj, oceniaj czy jest zorientowany i mówi prawdę, używaj pytań dających szansę uzyskania wiarygodnej odpowiedzi.

 UDROŻNIENIE DRÓG ODDECHOWYCH

Udrożnienie w sytuacjach kiedy poszkodowany jest nieurazowy tj. takich, w których oceniamy, że nie było działania dużych sił urazowych, które mogły spowodować uszkodzenie odcinka szyjnego kręgosłupa lub głowy i kręgosłupa

wykonaj rękoczyn potrójny ESMARCHA

 

 toaleta/oczyszczenie jamy ustnej ( z ciał obcych, protez itp.) (nawet na ślepo - figa i  palcem drugiej ręki wymiatamy)

 

odchylenie głowy – chwyt żuchwa i część ciemieniowa (zapomnij o starym chwycie za potylicę)

wysunięcie żuchwy – chwyt za kąty żuchwy

dosunięcie żuchwy do szczęki górnej (powinna pozostać niewielka szczelina między wargami

- Udrożnienie w sytuacjach kiedy poszkodowany jest urazowy

W przypadku podejrzenia uszkodzenia odcinka szyjnego kręgosłupa, głowy, głowy -kręgosłupa lub doszło do „strzału z bicza” - wykonać zmodyfikowane przesunięcie żuchwy bez odchylania głowy.

Uklęknąć za głową i wykonać podciągnięcie żuchwy z jednoczesnym odchylaniem w kierunku klatki piersiowej. Osoba z podejrzeniem urazu powinna być traktowana jak osoba urazowa.

 

OCENA WYDOLNOŚCI ODDYCHANIA

            Najważniejszym objawem świadczącym o oddychaniu jest stwierdzenia wypływu powietrza w czasie oddychania. W tym celu należy zbliżyć własne ucho - policzek do nosa i ust osoby poszkodowanej. Słyszalny, swobodny wypływ powietrza świadczy o oddychaniu prawidłowym. Jeżeli słyszymy chrapliwe dźwięki, bulgotanie, świsty, stridor  - to   świadczy o istnieniu zaburzeń drożności spowodowanych częściowym ich zatkaniem (krwią, wymiocinami) lub zwężeniem tkwiącym ciałem obcym. ( niekiedy - korzystnie jest w czasie osłuchiwania ułożyć dłoń na przeponie).

Oceny oddychania dokonuje się na podstawie obserwacji wzrokowej ruchomości klatki piersiowej, ze zwróceniem uwagi czy nie jest nadmierna i czy jest symetryczna tzn. czy obie strony poruszają się symetrycznie

 

OCENA WYDOLNOŚCI KRĄŻENIA

            Jeżeli stwierdza się głęboką śpiączkę z wiotkością mięśni i brak ruchów oddechowych należy podejrzewać, że nastąpiło zatrzymanie krążenia. O tym czy serce pracuje świadczy wyczuwalne dotykiem tętno (pulsowanie) w dużych tętnicach odchodzących od aorty (praca serca może się utrzymywać przez kilka minut od zatrzymania oddychania 3­­­ - 6). Najdogodniejszym miejscem badania tętna są tętnice szyjne, przebiegające tuż koło krtani po jej obu stronach (nawet w czasie wstrząsu będzie obecne - choć nie wyczujemy go na tętnicach promieniowych rąk). Ułóż dwa palce na krtani i przesuń je z fałdem skórnym na tętnicę. Badanie powinno trwać ok. 5 - 10 sekund. Brak wyczuwalnego tętna na szyi świadczy o zatrzymaniu pracy serca. Natychmiast powinno się przystąpić do wykonywania resuscytacji.

(Jeżeli poszkodowany ma zachowaną świadomość lub przy zaburzeniach świadomości ma zachowane tętno, to znaczy, że krążenie krwi nie ustało).         

 

BADANIE MANUALNE (RĘCZNE )

Wykonywane jest bezpośrednio po określeniu wyżej wymienionych parametrów fizycznych życia. Jego istotą jest stwierdzenie faktycznych uszkodzeń zaistniałych w czasie wypadku. Ułatwiają podjęcie prawidłowych decyzji co do czynności wykonywanych w dalszej kolejności. Istotne jest wyzbycie się „kompleksu Hieny” czyli niemal odruchowego opatrywania krwawień, które w całości uszkodzeń mogą być mało istotnym elementem.

 

c. RĘKOCZYN HEIMLICHA – ćwiczenie (niemowlę, dziecko, dorosły, ciężarna)

Objawy i ustalenie rozpoznania: 

Aby ustalić rozpoznanie należy  zebrać wywiad i wykonać badanie oglądowe i manualne (ręczne - od głowy do stóp) poszkodowanego. Twarz poszkodowanego staje się wówczas swoistym ekranem, na którym będziemy poszukiwać między innymi reakcji bólowych. Wskazane jest prowadzenie badania w rękawiczkach lateksowych 

 

PRZEBIEG BADANIA MANUALNEGO

W CZASIE BADANIA TWARZ RANNEGO STAJE SIĘ „EKRANEM”

- drogi oddechowe od chwili udrożnienia muszą być drożne -

kark

zwróć uwagę na ewentualny uraz szyi i po jego stwierdzeniu załóż unieruchomienie, zakładaj również jeśli z sytuacji wypadkowej wynika prawdopodobieństwo działania dużych sił, „strzał z bicza” – w wypadku komunikacyjnym po zderzeniu czołowym lub z tyłu, upadek z wysokości, pytaj o ból, tkliwość, pieczenie

mózgoczaszka

czy są rany, krwawienia, wgłobienia kości, wyciek z ucha (postępowanie jak wyżej)

twarzoczaszka i szyja

czy są rany, krwawienia, jak wyglądają źrenice, czy reagują na światło,

bardzo wąskie (szpilkowate) są charakterystyczne dla zatrucia narkotykami,

Powinna być wykonywana zawsze gdy doszło lub mogło dojść do urazu głowy. Ma duże znaczenie w późniejszej diagnostyce i postępowaniu.  Należy zwrócić uwagę czy gałki oczne są ustawione zbieżnie, rozbieżnie, są odwrócone  czy symetryczne. Zapamiętaj ich położenie i przekaż informację lekarzowi. Sprawdź czy źrenice reagują na światło w czasie unoszenia powiek. Czy są zwężone, rozszerzone czy mają jednakową wielkość bądź jedna jest rozszerzona a druga zwężona. Oceń również napięcie mięśni - czy są wiotkie czy poszkodowany porusza kończynami.

szerokie - talerzowate - charakterystyczne dla stanu śmierci klinicznej,

krwiak okularowy („oczy  szopa”) wokół oczu może świadczyć o złamaniu podstawy czaszki, występowanie objawu jest stanem narastającym. Na etapie - bezpośrednio po wypadku, może być niezauważalny,

czy jest krwawienie z nosa, wyciek płynu rdzeniowo - mózgowego,

zabarwienie warg - różowe, sine,

czy żyły szyjne są wypełnione - utrudniony odpływ krwi z mózgoczaszki, a twarz przekrwiona, uszkodzenia - cięcia, otarcia,

obojczyki i barki

czy daje się wyczuć ciągłość obojczyków, wykonać nacisk na barki w celu sprawdzenia całej obręczy barkowej.

klatka piersiowa

Badaj przez ścisk – nacisk lub ruchy okalające klatkę od kręgosłupa do mostka, kontroluj szczelność klatki – brak odmy, słuchowo -świsty, poszumy

odcinek lędźwiowy 

kręgosłupa

Sięgnij do odcinka lędźwiowego, badaj palpacyjnie, sprawdź przewodzenie rdzeniowe do partii dolnych, polecenie „złącz nogi”

brzuch

Naciskowo, prawy łuk żebrowy, lewy. Napięcie powłok

miednica i

kość łonowa

Kołyska miednicy większej w zakresie ok. 2 cm.

Ucisk kości łonowej, Ewentualne badanie pod kątem priapizmu – wzwodu po urazie kręgosłupa.

kończyny dolne

Powierzchownie i naciągowo pod kątem ew. urazów kostno stawowych

kończyny górne

j.w.

Uwaga! W przypadku zaniku oddechu / krążenia przerwij badanie i przystąp do czynności resuscytacyjnych

 

Istota segregacji przedwstępnej prowadzonej przez ratowników KSRG

  Jest to podział na kategorie w terenie „miejscu gdzie leżą”. Polega na identyfikacji ofiar, które wymagają natychmiastowej pomocy medycznej.

Czerwony -  klasyfikacja ofiar na będące w stanie ciężkim i (szybka ewakuacja do punktu medycznego pomocy kwalifikowanej).

Żółty – osoby, których ewakuacja może być odroczona ze względu na mniejsza potrzebę stabilizacji funkcji życiowych (w wypadkach masowych, również zmarli i w agonii).

Czarny –  tylko do zastosowania przez lekarza  (zagadnienie dyskusyjne!!!)

RESUSCYTACJA
Każdy organizm wyższy, a więc i człowiek , jest olbrzymim zbiornikiem wysoce wyspecjalizowanych komórek tworzących tkanki i narządy . Jeśli spojrzymy na organizm przez pryzmat komórki, to zauważymy od razu, że tak długo może on żyć i spełniać swoje fizjologiczne zadania jak długo produkowana jest w niej energia. Niezbędnym warunkiem wytwarzania energii w organizmie jest dostęp tlenu, substratów energetycznych oraz sprawnych układów enzymatycznych. Jeśli z jakiejś przyczyny dojdzie do dłuższej przerwy w dostarczaniu tlenu lub substancji odżywczych, to w krótszym lub dłuższym czasie, spowoduje to uszkodzenie integralności komórek, następnie śmierć całego organizmu .

Łatwo więc sobie na tej podstawie wyobrazić co może stać się przyczyną śmierci. Ogólnie mówiąc mogą to być przyczyny związane z układem krążenia, układem oddechowym czy też zaburzeniami centralnego układu

 nerwowego ( CUN ).

Najczęstszą przyczyną śmierci jest pierwotne zatrzymanie krążenia często określone jako nagłe zatrzymanie

krążenia ( NZK ). Statystycznie najczęstszymi przyczynami zgonów w naszym kraju są :

choroby układu krążenia w tym choroba niedokrwienna serca z jej najgroźniejszym powikłaniem – zawał serca ,

urazy i wypadki 

 
Tabela 1 . Przyczyny zatrzymania krążenia .

PRZYCZYNA ZATRZYMANIA KRĄŻENIA

Związane z CUN

Krążeniowe

Oddechowe

Mechaniczne

schorzenie CUN

udar mózgu

choroby metaboliczne

zatrucia

infekcje

zawał m. sercowego

zaburzenia rytmu serca

zator tętnicy płucnej niewydolność krążenia

obrzęk płuc

wstrząs krwotoczny

porażenie prądem

niedrożność dróg oddechowych spowodowana ciałem obcym lub zapadaniem się języka

odma opłucnowa

zatrucia

choroba tkanki płuc

utonięcie

urazy CUN

klatki piersiowej

krwotoki

oparzenia

schorzenia nerwowo – mięśniowe

 
Powyższa tabela zawiera orientacyjnie usystematyzowane wybrane przyczyny mogące bezpośrednio lub pośrednio doprowadzić do zatrzymania krążenia i śmierci. Należy podkreślić, iż zwykle przeplatają się one wzajemnie, jedna patologia staje się początkiem następnej i dlatego czasem trudno o jednoznaczną klasyfikację.

Wrażliwość poszczególnych tkanek na niedotlenienie wykazuje duże zróżnicowanie . Najbardziej wrażliwymi są komórki cechujące się najwyższym metabolizmem . Są to :  komórki CUN ( a tu szczególnie kory nowej oraz hipokampa ), komórki kłębuszków nerwowych, wątroby, a więc narządów kluczowych dla przetrwania organizmu jako całości . W tych więc organach możemy najwcześniej spodziewać się wystąpienia uszkodzeń wywołanych niedotlenienierm . Musimy pamiętać, iż uszkodzenie i obumieranie komórek i tkanek jest procesem złożonym i ma na nie wpływ wiele czynników . Jednym z najważniejszych jest tu czynnik czasu . Na podstawie licznych badań stwierdzono, iż w normalnych warunkach, niedotlenione  i niedokrwione komórki CUN mogą przetrwać ok. 4 minut bez wystąpienia znaczących uszkodzeń. Jeśli w tym czasie zostanie przywrócone prawidłowe krążenie i utlenowanie tkanek, organizm ma pełne szanse powrotu do życia. Takie czynniki jak ochłodzenie organizmu (np: utonięcie zamarznięcie , itp.) czy też niektóre leki (np: barbiturany) mogą działać w pewnym stopniu ochronnie na organizm, opóźniając powstanie uszkodzeń wywołanych niedokrwieniem i niedotlenieniem. Te określone tu bardzo ogólnie, podstawowe fakty mają swe implikacje medyczne.

Z chwilą zatrzymania krążenia rozpoczyna się proces umierania. Dynamika zdarzeń stała się podstawą do wprowadzenia pojęć śmierci klinicznej oraz śmierci biologicznej . Nie wnikając w szczegóły, można w pewnym uproszczeniu powiedzieć, iż śmierć biologiczna ma miejsce z chwilą ustania wszelkich funkcji życiowych organizmu, czemu towarzyszy powstanie nieodwracalnych zmian w mózgu i pozostałych organach . W zwykłych warunkach ma to miejsce w ok. 4 minut od zatrzymania krążenia. Ten czterominutowy okres, od momentu zatrzymania krążenia do powstania nieodwracalnych zmian w mózgu, określany jest stanem śmierci klinicznej.  Najbardziej istotną cechą jest jego potencjalna odwracalność. Oznacza to, iż jeśli w tym okresie zostanie przywrócone krążenie i dowóz tlenu do tkanek, proces umierania może zostać zatrzymany, a osoba ta ma pełną szansę powrócić do stanu poprzedzającego zatrzymanie krążenia, włączając w to odzyskanie świadomości.

 

REANIMACJA  -  RESUSCYTACJA - OŻYWIANIE  określenia te będą występowały zamiennie chociaż ich znaczenie jest nieco inne. Resuscytacja to przywracanie oddechu i krążenia krwi - czynności, które prowadzone są przez kilkanaście minut lub do przyjazdu pogotowia ratunkowego. Słowo zostało urobione  od czasowników –resuscito, resuscitare co oznacza wznieść, odnowić lub wskrzesić. Reanimacja / łac. animatio – wlanie życia, przywrócenie do życia/ jest pojęciem szerszym o proces przywracania funkcji inteligentnych takich jak mowa, rozumienie - może trwać lata od wypadku i niekiedy kończy się przywróceniem utraconych funkcji /. Nie każdy zresuscytowany jest zreanimowany. Ożywianie jest polskim określeniem tych czynności.

 

PRZYCZYNY ŚMIERCI KLINICZNEJ

a.   mające związek z zatrzymaniem oddechu / tonięcie, przysypanie ziemią, niedrożność oddechowa po zapadaniu się języka lub jego opuchnięciu po urazach /. Czas bezdechu do zatrzymania akcji serca jest stosunkowo długi i wynosi około 6 min.

b.   powodowane bezpośrednim zatrzymaniem krążenia np. w wyniku zawału mięśnia sercowego,

c.   spowodowane zatrzymaniem czynności mózgu np. wskutek wylewu tętniczego krwi do mózgu z następstwem natychmiastowego ustania krążenia i oddychania.                                                     

 

                Śmierć kliniczną możemy rozpoznać na podstawie następujących objawów :

zatrzymanie krążenia krwi / pracy serca / możemy stwierdzić na tętnicach szyjnych, tętnicy promieniowej / na przedłużeniu osi kciuka w kierunku łokcia / ewentualnie na tętnicy pachwinowej (tj. miejscach pewnych gdzie tętno występuje nawet w czasie wstrząsu hipowolemicznego ).

utrata przytomności pojawia się po ok. 8 - 10 sekundach od zatrzymania pracy serca,

pojawiają się krótkotrwałe drgawki obejmujące całe ciało,

po 20 -  30 s zatrzymuje się oddech lub występują pojedyncze przerywane wdechy / rybi oddech/,

rozszerzenie źrenic i brak reakcji na światło - jako wynik niedotlenienia mózgu - u osób starszych pojawia się już po kilkunastu sekundach, a u osób młodszych po ok.30 - 60 s .

Pierwsza pomoc powinna  być podejmowana jak najszybciej. Najskuteczniejsza jest  w czasie do ok. 0 - 5 minut po wypadku. W skrajnych przypadkach zaleca się rozpoczynanie prowadzenia resuscytacji do ok. 15 min od zatrzymania krążenia / szczególnie,  gdy poszkodowany przebywał w atmosferze wychłodzenia. Jest to stan odwracalny pod warunkiem podjęcia czynności ratowniczych. Skrajnym przypadkiem, kiedy można przywrócić funkcje życiowe po około 40 minutach jest ratowanie utopionych, wyjętych spod lodu/ temperatura wody ok. 4o C.

  SCHEMAT POSTĘPOWANIA

ocenić stan przytomności - nieprzytomny

sprawdzić czy oddycha - nie oddycha

sprawdzić krążenie / najlepiej na t. szyjnej / - brak

ułożyć poszkodowanego na twardym podłożu w pozycji na plecach

udrożnić drogi oddechowe / patrz strona. /

wykonać 2 szybkie  lecz  łagodne wdechy kontrolujące drożność

prowadzić pośredni  masaż serca według standardu.

 
RESUSCYTACJA – REANIMACJA - OŻYWIANIE

Podział osobników wg okresu życia do celów ratowniczych

noworodek

0 - 1 miesiąca życia

niemowlę

2 miesiąc - 1 roku

dziecko

2 rok - 8 lat *

dorosły

powyżej 8 lat

Uwaga! W biomedycznych podstawach rozwoju osobniczego dziecko to osoba od 1 - 14 roku  życia. Natomiast do celów ratownictwa przyjmuje się okres życia od 1 roku do 8 lat

 

 

częstotliwość oddechów

 

noworodek

30/ min

co 2 sekundy

niemowlę

20/ min

co 3 sekundy

dziecko

15 / min

co 4 sekundy

dorosły

12 / min

co 5 sekund

 

1200 ml

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1000ml

 

 

 

 

 

 

 

 

 

800 ml

 

 

 

 

 

 

 

 

 

600 ml

 

 

 

 

 

 

 

 

 

400 ml

 

 

 

 

 

 

 

 

 

200 ml

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

0s

1s

2s

3s

4s

5s

6s

7s

8s

                   wdech                wydech       bezdech 2sek.          wdech                wydech

 

 

Uciski

 

głębokość

częstotl.

Sposób

Noworodek

~ 1 ÷ 2

~ 120

2 palce

Niemowlę

~1,5 ÷ 2,5

~ 120

2 palce

Dziecko

~ 2,5 ÷ 4

      100 ÷ 120

1 ręka

Dorosły

3 ÷ 5

(39 ÷ 51)

tj.1,5” - 2”

80 ÷ 100

w stand. europ.100

Splotem  rąk

 


Resuscytacja dorosłych

w wykonaniu 1 ratownika

wykonać 2 łagodne wdechy o objetości ok. 10ml na 1kg masy ciała. Czyli osobie o masie 80 kg wdmuchujemy ok. 800 ml.

/ jeśli drogi oddechowe niedrożne wykonać rękoczyn Heimlicha /

*     15 razy uciskać klatkę na głębokość 38 - 51 mm w tempie 80 -100 / min.(90-110)

*     2 wdechy / w przerwie między uciskami, objętość wdmuchiwana 10ml na 1kg masy ciała

w wykonaniu 2 ratowników

jak wyżej

*     15 razy uciskasz klatkę piersiową

*     / drugi ratownik wykonuje  2 wdechy / objętość jw.

 Do pierwszego poszukiwania tętna należy wykonać minimum

·       4 cykle w przypadku 1 ratownika  / praca przez ok. 1 minutę /. Kolejne co 5 minut

·       20 cykli w przypadku niemowlaków i noworodków i dzieci

 O skuteczności działań  świadczy powrót  samoistnego tętna wyczuwanego na tętnicy szyjnej, samoistnego oddechu  ( oraz zwężanie się źrenic po uniesieniu powiek ).

Nigdy nie można przerywać resuscytacji na czas dłuższy niż 5 sekund.

Czas ewentualnego odsysania treści żołądkowej, która wydostała się do górnych dróg oddechowych w wyniku zbyt presyjnego sztucznego oddychania, ograniczyć do minimum.

Wykonanie zewnętrznego masażu serca.

Od czasu jej wprowadzenia w latach 1960 - 1966 metoda zewnętrznego ucisku serca została zaakceptowana jako jedyna bezprzyrządowa skuteczna technika podtrzymywania minimalnego rzutu serca, który wystarcza do zabezpieczenia ważnych życiowo narządów. Technika ta ulegała pewnym dość znaczącym modyfikacjom i nadal jest doskonalona. Przyjmuje się, że mechanizmem który powoduje krążenie krwi w żyłach i tętnicach jest mechanizm pompy płucnej ( piersiowej ). Teoria ta przyjmuje, że krew krąży na skutek zmian ciśnienia wewnątrz i na zewnątrz klaki piersiowej i oprócz bezpośredniego ucisku serca istotny jest ucisk ciśnieniowy dużych naczyń krwionośnych w obrębie klatki piersiowej. Teoria ta znalazła zastosowanie w prostym urządzeniu do prowadzenia ręcznych ucisków klaki piersiowej tzn.  w kardiopompie - przyssawce służącej do uciskania i rozszerzania klatki piersiowej. Przyjmuje się, że mechanizm taki na pewno występuje  w przypadku resuscytacji dorosłych.

Według teorii tzw. pompy sercowej w przypadku resuscytacji dzieci, niemowląt i noworodków o wiele istotniejszy jest bezpośredni ucisk nad sercem. Stąd w przypadku ratowania ich,  tak istotne jest dokładne określenie miejsca ucisku.

 
Sprawdzania obecności tętna na tętnicy szyjnej

Większość opublikowanych wytycznych prowadzenia resuscytacji podkreśla, iż brak tętna na tętni­cy szyjnej ma zasadnicze znaczenie w rozpoznaniu zatrzymania krążenia. Czynność ta powinna zostać wykonana w czasie do l0 sekund.

Jednakże w wielu badaniach wykazano, iż pewne rozpoznanie obecności lub braku tętna na tętnicy szyjnej trwa znacznie dłużej niż 10 sekund, a nawet przy przedłużonym badaniu obecności tętna dochodzi do popełniania poważnych błędów. Na podstawie tych badań Grupa BLS Europejskiej Rady Resuscytacji zaleciła w 1998r. „przykładanie mniejszej wagi" do sprawdzania obecności tętna na tętnicy szyjnej, proponując zamiast tego sformułowanie „sprawdź objawy czynności życiowych". Po przeanalizowaniu danych uzgodniono, iż dla przypadkowych ratowników sprawdzanie objawów czynności życiowych powinno oznaczać: wykonaj dwa wstępne skuteczne wdechy; wzrokiem, słuchem i dotykiem sprawdź w ciągu 10 sekund obecność normalnego oddychania, kaszlu lub poruszania się. Jeśli ratownik nie jest pewny, że co najmniej jeden z tych objawów czynności życiowych jest obecny powinien natychmiast rozpocząć pośredni masaż serca.

Personel medyczny nadal powinien sprawdzać obecność tętna na tętnicy szyjnej, przeznaczając na tą czynność nie więcej niż 10 sekund, jednocześnie sprawdzając obecność innych objawów czynności życiowych.

Objętość oddechowa

Obecne wytyczne ERC zalecają, aby każdy oddech przy wentylacji usta-usta dostarczał od 400 do 600 ml, podczas gdy Wytyczne Amerykańskiego Towarzystwa Kardiologicznego zalecaj ą objętość od 800 do 1200 ml. Mniejsza objętość zmniejsza ryzyko rozdęcia żołądka, jednak przy braku podaży tlenu może nie zapewniać optymalnego natlenienia. W efekcie osiągniętego kompromisu zalecono, aby podczas resuscytacji osoby dorosłej objętość każdego wdechu (bez podaży tlenu) wynosiła 10 ml/kg m.c., co u przeciętnej osoby dorosłej odpowiada 700-1000 ml. Wdechy należy wykonywać powoli (w cią­gu około 2 sekund), a ratownik przed każdym wdechem powinien głęboko nabrać powietrza w celu zapew­nienia optymalnego stężenia tlenu w powietrzu wydechowym.

W praktyce nie wprowadza to żadnych zmian w wytycznych BLS, gdyż polecenie: „Wdmuchuj powietrze tak, aby klatka piersiowa (ratowanego) uniosła się tak, jak podczas normalnego oddechu" pozostaje aktualne. Producentom fantomów do nauki resuscytacji zaleca się zmianę objętości „płuc".

Stosunek ilości uciśnięć do wdechów

Podczas prowadzenia pośredniego masażu serca u pacjenta z zatrzymaniem krążenia wieńcowe ciśnienie perfuzyjne wzrasta stopniowo i po 15. nieprzerwanych uciśnięciach jest wyższe, niż po pięciu. Przy każdej przerwie na wentylację ciśnienie to szybka spada. Ponowne uzyskanie poprzedniej wysokości mózgowego i wieńcowego ciśnienia perfuzyjnego następuje dopiero po kilku kolejnych uciśnięciach. Biorąc pod uwagę układ krążenia wydaje się więc, iż stosunek uciśnięć do wdechów 15:2 jest skuteczniejszy od proporcji 5:1. Są również dowody na lepsze rokowanie pacjentów z zatrzymaniem krążenia, u których podczas resuscytacji stosowano większą ilość uciśnięć, nawet kosztem mniejszej wentylacji.

Z tych względów przy resuscytacji prowadzonej zarówno przez jednego, jak i dwóch ratowników zalecany jest obecnie stosunek 15 uciśnięć do 2 wdechów. Podczas prowadzenia zaawansowanych czynności resuscytacyjnych po zabezpieczeniu dróg oddechowych rurką intubacyjną i uszczelnieniu mankietu można stosować alternatywny stosunek uciśnięć do wdechów.

W celu ograniczenia ilości czynności, które są nauczane podczas kursów podstawowych czynności resuscytacyjnych przypadkowi ratownicy powinni być uczeni jedynie zasad prowadzenia resuscytacji przez l ratownika. Jeśli obecnych jest co najmniej 2 przypadkowych ratowników powinni oni na zmianę prowa­dzić czynności resuscytacyjne. Resuscytacja przez 2 ratowników powinna być prowadzona przez personel medyczny lub przez tych ratowników przypadkowych, którzy są członkami wyszkolonych zespołów, np. w organizacjach pierwszej pomocy lub jednostkach ratowniczych. Nawet w przypadku wyszkolonych ze­społów stosunek uciśnięć do wdechów wynosi 15:2.

Zadławienie u osoby nieprzytomnej

Obecne wytyczne BLS ERC zalecają stosowanie sekwencji pięciu uderzeń w okolicę międzyłopatkową na przemian z pięcioma rękoczynami Heimlicha (uciśnięciami nadbrzusza) zarówno u osób przytom­nych, jak i nieprzytomnych. Oznacza to, iż należy nauczać innych technik do stosowania w przypadku, gdy ratowany leży na podłodze. Znany jest dobrze fakt słabego zapamiętywania umiejętności przyswojonych w trakcie szkolenia w zakresie resuscytacji. Wiele autorytetów zaleca uproszczenie technik w celu ułatwienia ich przyswajania i zapamiętywania. Wykazano, iż korzystne jest zmniejszenie ilości poszczególnych etapów w sekwencji postępowania. Ryzyko śmiertelnego zadławienia jest znacząco mniejsze niż ryzyko zgonu na skutek zatrzymania krążenia w wyniku zawału serca. Stąd wynikają istotne względy edukacyjne sugerujące uproszczenie algorytmów postępowania we (względnie) rzadkich przypadkach.

Istnieją ponadto dowody, iż podczas pośredniego masażu serca wytwarzane jest wyższe ciśnienie w drogach oddechowych, niż podczas ucisku nadbrzusza i stąd może być on skuteczniejszy w usuwaniu ciała obcego powodującego niedrożność dróg oddechowych.

Z tych powodów obecnie zaleca się stosowanie zmodyfikowanej sekwencji działań BLS zamiast uderzeń w okolicę międzyłopatkową lub uciśnięć nadbrzusza (manewrów Heimlicha) w przypadku, gdy poszkodowany jest nieprzytomny, lub traci przytomność.

 Sekwencja podstawowych czynności resuscytacyjnych u dorosłych

Poniżej przedstawiamy zaakceptowaną sekwencję czynności, która stanowi Wytyczne 2000 Podsta­wowych Czynności Resuscytacyjnych u Dorosłych. Dla potrzeb tych wytycznych przyjęto uważać za oso­bę dorosłą również dzieci w wieku co najmniej 8 lat. W tekście tym sformułowania dotyczące osób płci męskiej dotyczą również płci żeńskiej.

1. Zapewnij bezpieczeństwo ratownikowi i ratowanemu.

2. Ocen poszkodowanego i sprawdź, czy reaguje:

delikatnie potrząśnij go za ramiona i głośno spytaj: „Jak Pan się czuje?"

3 a. Jeśli poszkodowany reaguje odzywając się lub poruszając:

pozostaw go w pozycji, w której został znaleziony (pod warunkiem, że nie grozi mu dalsze niebezpieczeństwo), sprawdź jego stan i w razie potrzeby wezwij pomoc

• wyślij kogoś po pomoc lub gdy jesteś sam - pozostaw poszkodowanego i samemu udaj się po pomoc

• regularnie ponawiaj ocenę poszkodowanego

3b. Jeśli poszkodowany nie reaguje:

głośno wezwij pomoc

• o ile nie można w pełni ocenić stanu poszkodowanego w pozycji, w której został znaleziony odwróć go na plecy i następnie udrożnij jego drogi oddechowe:

ułóż dłoń na czole poszkodowanego i ostrożnie odchyl jego głowę do tyłu, trzymając kciuk i palec wskazujący w okolicy nosa poszkodowanego, na wypadek, gdyby konieczne było prowadzenie sztucznego oddychania

usuń z jamy ustnej poszkodowanego wszystkie widoczne przyczyny niedrożności dróg oddechowych, w tym przemieszczone protezy zębowe, pozostawiając jednak na miejscu pro­tezy dobrze umocowane

czubkiem palca (palców) umieszczonych na podbródku poszkodowanego unieść podbró­dek udrażniając drogi oddechowe

Unikać odchylania głowy w przypadku podejrzenia urazu kręgosłupa szyjnego.

4. Utrzymując drożność dróg oddechowych wzrokiem, słuchem i dotykiem stwierdzić, czy wystę­pują normalne oddechy (silniejsze niż okresowe westchnięcia lub słabe próby oddechu):

wzrokiem ocenić ruchy klatki piersiowej

zbliżając ucho do ust poszkodowanego słuchać, czy występuje szmer oddechowy

wyczuć ruch powietrza na policzku

Ocena wzrokiem, słuchem i dotykiem obecności normalnego oddechu

powinna trwać nie dłużej niż 10 sekund.

5a. Jeśli poszkodowany oddycha normalnie:

obróć go do pozycji bezpiecznej (patrz niżej)

• wyślij kogoś po pomoc, a gdy jesteś sam - pozostaw poszkodowanego i samemu udaj się po pomoc

• sprawdź, czy poszkodowany nadal oddycha

5b. Jeśli poszkodowany nie oddycha lub wykonuje jedynie okresowe westchnięcia bądź słabe pró­by oddechu

• wyślij kogoś po pomoc lub gdy jesteś sam - pozostaw poszkodowanego i samemu udaj się po pomoc; po powrocie podejmij sztuczne oddychanie w sposób opisany poniżej

• odwróć poszkodowanego na plecy o ile nie leży on już w tej pozycji

• wykonaj dwa powolne skuteczne wdechy, tak, aby przy każdym klatka piersiowa ratowane­go podnosiła się i opadała

odchyl głowę poszkodowanego i unieś jego podbródek

kciukiem i palcem wskazującym ręki znajdującej się na czole ratowanego zaciśnij mięk­kie części jego nosa

otwórz nieco usta ratowanego nadal unosząc jego podbródek

wykonaj głęboki wdech w celu wypełnienia własnych płuc tleniem i możliwie szczelnie obejmij wargami usta poszkodowanego

powoli wdmuchuj powietrze do ust ratowanego jednocześnie obserwując jego klatkę pier­siową; wdech powinien trwać około 2 sekund w celu uniesienia klatki piersiowej tak, jak podczas normalnego oddychania

utrzymując odchylenie głowy i uniesienie podbródka odsuń usta od poszkodowanego i obserwuj czy podczas wydechu opada ściana jego klatki piersiowej

• Ponownie nabierz powietrza i powtórz sekwencję opisaną powyżej, aby wykonać w sumie dwa skuteczne wdechy

• Jeśli występują trudności w wykonaniu skutecznego wdechu:

ponownie sprawdź jamę ustną poszkodowanego i usuń z niej wszelkie przeszkody

ponownie sprawdź, czy w wystarczającym stopniu została odchylona głowa poszkodowa­nego i uniesiony podbródek

podejmij do pięciu prób wykonania dwóch skutecznych wdechów

nawet po nieudanej próbie wykonania dwóch skutecznych wdechów przejdź do oceny tętna

6. Sprawdź, czy występują objawy zachowanego krążenia

wzrokiem, słuchem i dotykiem sprawdź obecność normalnego oddychania, kaszlu lub poru­szania się poszkodowanego

• sprawdź obecność tętna na tętnicy szyjnej, ale jedynie w przypadku, gdy zostałeś prze­szkolony w tym zakresie

• czynność ta powinna zabrać nie więcej, niż 10 sekund

7 A. Jeśli masz. pewność, iż stwierdziłeś objawy zachowanego krążenia:

kontynuuj sztuczne oddychanie do momentu, gdy poszkodowany zacznie sam oddychać

• co około dziesięć wdechów (lub co około minutę) sprawdzaj, czy są obecne objawy zacho­wanego krążenia, za każdym razem czynność ta powinna zabrać nie więcej, niż 10 sekund

• jeśli poszkodowany zacznie sam oddychać, jednak nadal jest nieprzytomny odwróć go do pozycji bezpiecznej. Trzeba być przygotowanym na konieczność ponownego odwrócenia go na plecy i ponownego rozpoczęcia sztucznego oddychania jeśli przestanie oddychać

7 B. Jeśli nie stwierdzasz objawów zachowanego krążenia lub masz wątpliwości rozpocznij pośred­ni masaż serca:

ręką znajdującą się bliżej stóp poszkodowanego poszukaj dolnej części jego mostka

używając palca wskazującego i środkowego znajdź dolny brzeg żeber po swojej stronie. Złączone palce przesuń ku górze do miejsca, gdzie żebra łączą się z mostkiem. Trzymając w tym miejscu palec środkowy palec wskazujący ułóż na mostku.

przesuń nasadę drugiej dłoni w dół mostka aż do zetknięcia z palcem wskazującym; po­winno to nastąpić w środku dolnej części mostka

nasadę drugiej ręki ułóż na pierwszej

odegnij lub splącz palce obu dłoni i unieś je, aby nie uciskać nimi na żebra poszkodowa­nego. Nie wykonuj żadnego nacisku na nadbrzusze lub najniżej leżącą część mostka.

ustaw się pionowo nad klatką piersiową ratowanego i trzymając wyprostowane ramiona, uciskaj mostek tak, aby uginał się na 4-5 cm

zwolnij ucisk bez utraty kontaktu rąk z mostkiem; masaż serca powinien być wykonywa­ny z częstością około 100 uciśnięć na minut (nieco mniej niż dwa uciśnięcia w ciągu sekun­dy); pomocne może okazać się głośne liczenie uciśnięć. Ucisk i zwolnienie ucisku powinno trwać jednakowo długo

 

• połączenie sztucznego oddychania i pośredniego masażu serca

po 15 uciśnięciach odchyl głowę ratowanego, unieś jego podbródek i wykonaj dwa sku­teczne wdechy

bezzwłocznie umieść ręce we właściwym miejscu na mostku i wykonaj 15 kolejnych uciśnięć, kontynuuj pośredni masaż serca i sztuczne oddychanie w stosunku 15:2

prowadzoną akcję możesz przerwać jedynie w celu kontroli objawów zachowanego krą­żenia, o ile poszkodowany zacznie się poruszać lub oddychać; w innym przypadku resuscy­tacja nie powinna być przerywana

Kontynuuj resuscytację aż do:

przybycia kwalifikowanej pomocy i przejęcia prowadzenia resuscytacji

poprawy stanu poszkodowanego

wyczerpania ratownika

Pozycja bezpieczna

Istnieje wiele różnych odmian pozycji bezpieczniej, a każda z nich ma swoich zwolenników. Naro­dowe rady resuscytacji i inne duże organizacje powinny rozważyć przyjęcie jednej z wielu dostępnych opcji, tak, aby ujednolicić szkolenie i praktykę.

Grupa Robocza ERC ds. BLS i AED zaleca przyjęcie do celów szkoleniowych poniżej opisanej pozycji bezpiecznej. Należy jednak zachować szczególną ostrożność, aby podczas szkolenia na ochotni­kach nie pozostawali oni w tej pozycji dłużej niż przez kilka minut. Jeśli w pozycji tej układana jest osoba poszkodowana należy zwrócić uwagę na kontrolę krążenia obwodowego w kończynie górnej znajdującej się niżej i skrócić do minimum czas trwania ucisku na kończynę górą. Jeśli poszkodowany musi pozosta­wać w pozycji bocznej dłużej niż 30 minut powinien on zostać obrócony na drugi bok.

zdejmij poszkodowanemu okulary

uklęknij obok niego i sprawdź, czyjego obie nogi są wyprostowane

bliżej leżące ramię zgiąć pod kątem prostym do tułowia ratowanego i zegnij jego łokieć tak, aby dłoń była skierowana ku górze

przełóż dalej leżącą rękę poszkodowanego nad j ego klatką piersiową, a wierzch dłoni podłóż pod jego policzek

swoją drugą ręką nogę ratowanego leżącą dalej tuż ponad kolanem i pociągnij ją ku górze nie odrywając stopy poszkodowanego od podłoża

trzymając rękę poszkodowanego przyciśniętą do policzka pociągnij za nogę leżącą dalej w celu obrócenia go na bok na stronę ratownika

utaw nogę ratowanego leżącą wyżej tak, aby zarówno staw biodrowy, jak i kolanowy zgięte były pod kątem prostym

odegnij głowę poszkodowanego do tyłu, aby upewnić się, że j ego drogi oddechowe są drożne

o ile jest to konieczne popraw dłoń znajdującą się pod policzkiem aby utrzymać odgięcie głowy

regularnie sprawdzaj oddychanie

Na koniec należy podkreślić, iż pomimo możliwych problemów pojawiających się zarówno podczas szkolenia, jak i stosowania pozycji bezpiecznej nie ma wątpliwości co do tego, iż ułożenie nieprzytomnego, ale oddychającego poszkodowanego w tej pozycji może mu uratować życie

5. Resuscytacja prowadzona przez dwóch ratowników

Resuscytacja prowadzona przez dwóch ratowników jest mniej męcząca, niż w wykonaniu jednego. Jednakże ważne jest, aby obaj ratownicy byli biegli i posiadali doświadczenie w tej technice. Stąd zaleca się, aby technika ta była stosowana jedynie przez pracowników medycznych oraz tych ratowników przypadkowych, którzy są członkami wyszkolonych zespołów, np. pierwszej pomocy lub organizacji ratowni­czych. Należy zwrócić uwagę na następujące elementy:

1.        priorytet ma wezwanie pomocy. Może to oznaczać, iż jeden z ratowników rozpoczyna resuscyta­cję samodzielnie, a drugi udaje się w celu wezwania pomocy

2.        korzystne jest, aby ratownicy prowadząc akcję resuscytacyjną znajdowali się po przeciwległych stronach poszkodowanego

3.        stosunek ilości uciśnięć do wdechów powinien wynosić 15:2. Przy końcu każdej serii 15 uciśnięć ratownik prowadzący sztuczne oddychanie powinien być gotowy do możliwie najszybszego roz­poczęcia dwóch wdechów. Pomocne może być głośne liczenie uciśnięć

4.        Przez cały czas należy utrzymywać uniesienie podbródka i odgięcie głowy. Każdy wdech powi­nien trwać 2 sekundy, a w czasie ich trwania należy przerwać pośredni masaż serca. Powinien być on wznowiony natychmiast po drugim wdechu, bezpośrednio po odsunięciu warg ratownika od twarzy poszkodowanego.

5.        Jeśli ratownicy chcą zamienić się miejscami, zwykle na skutek zmęczenia osoby wykonującej pośredni masaż serca powinno to nastąpić tak szybko i płynnie, jak jest to możliwe

 
6. Zadławienie

Jeśli niedrożność dróg oddechowych jest jedynie częściowa, poszkodowany zwykle jest w stanie usunąć niedrożność kaszląc, jednak przy całkowitym zatrzymaniu przepływu powietrza może nie być to możliwe.

Rozpoznanie

• Stan ten może dotyczyć osoby, która właśnie jadła, lub dziecka, które wkładało do ust ciało obce

• Poszkodowany, który doznaje zadławienia często chwyta się rękoma za gardło

• Przy częściowej niedrożności dróg oddechowych poszkodowany będzie w stanie dużego stre­su i będzie kaszlał. Może wystąpić świst wdechowy, dźwięk powstający przy próbie wdechu przez poszkodowanego.

• Przy całkowitej niedrożności dróg oddechowych poszkodowany nie jest w stanie mówić, od­dychać lub kaszleć i może stracić przytomność.

Leczenie 

  1. Jeśli poszkodowany oddycha, zachęcaj go do dalszego kaszlu nie podejmując dalszych działań
  2. Jeśli występują objawy osłabienia lub poszkodowany przestał oddychać lub kasłać, przystąp do wykonywania uderzeń w okolicę międzyłopatkową:

usuń z jamy ustnej widoczne fragmenty ciał obcych lub luźne protezy zębowe

stań z boku i nieco za ratowanym

podeprzyj jego klatkę piersiową jedną ręką i pochyl go mocno do przodu, tak, aby po prze­mieszczeniu ciała obcego wydostało się ono na zewnątrz, a nie przesuwało się w głąb dróg oddechowych

wykonaj do pięciu gwałtownych uderzeń w okolicę międzyłopatkową nasadą drugiej ręki;

celem powinna być próba usunięcia ciała obcego przy każdym kolejnym uderzeniu, a nie wykonanie pełnej sekwencji pięciu uderzeń

  1. Jeśli zawiodą uderzenia w okolicę międzyłopatkową wykonaj rękoczyn Heimlicha (uciśnięcia nadbrzusza)

stań za poszkodowanym i obejmij go dwoma rękami na wysokości nadbrzusza

upewnij się, że poszkodowany jest mocno pochylony do przodu, tak, aby po przemieszczeniu ciała obcego wydostało się ono na zewnątrz, a nie przesuwało się w głąb dróg oddechowych

zaciśnij dłoń w pięść i umieść ją pomiędzy pępkiem a wyrostkiem mieczykowatym (dolną krawędzią mostka). Obejmij pięść drugą dłonią.

wykonaj gwałtowny ruch pięścią do wewnątrz i ku górze; ciało obce powinno zostać prze­mieszczone

jeśli nadal niedrożność nie została usunięta ponownie sprawdź jamę ustną pod kątem obec­ności ciał obcych, które można dosięgnąć palcem i kontynuuj sekwencję pięciu uderzeń w oko­licę międzyłopatkową na przemian z pięcioma rękoczynami Heimlicha

  1. Jeśli poszkodowany w którymkolwiek momencie straci przytomność: Może to spowodować zwiotczenie mięśni krtani, co umożliwi przejście powietrza do płuc. Jeśli w którymkolwiek momencie ofiara zadławienia straci przytomność należy przeprowadzić niżej opisaną sekwencję czynności resuscytacyjnych:

odchyl głowę poszkodowanego do tym i usuń z jamy ustnej wszystkie widoczne przyczyny niedrożności dróg oddechowych

popraw drożność dróg oddechowych unosząc podbródek

wrokiem, słuchem i dotykiem sprawdź oddychanie

podejmij próbę wykonania dwóch skutecznych wdechów

jeśli podczas pięciu prób uda się wykonać skuteczne wdechy:

sprawdź, czy występują objawy zachowanego krążenia

ile jest to wskazane rozpocznij pośredni masaż serca i/lub sztuczne oddychanie

Jeśli podczas pięciu prób nie uda się wykonać skutecznych wdechów:

natychmiast rozpocznij pośredni masaż serca w celu usunięcia ciała obcego. Nie spraw­dzaj objawów zachowanego krążenia

po 15 uciśnięciach skontroluj jamę ustną pod kątem obecności ciał obcych powodują­cych niedrożność dróg oddechowych, a następnie podejmij kolejne próby wdechów

kontynuuj cykle 15 uciśnięć klatki piersiowej na przemian z próbami sztucznego oddy­chania

Jeśli w którymkolwiek momencie uda się wykonać skuteczny wdech:

sprawdź objawy zachowanego krążenia

kontynuuj pośredni masaż serca i/lub sztuczne oddychanie o ile jest to wskazane

7. Kiedy wezwać pomoc

Podstawowe znaczenie dla ratowników ma jak najszybsze wezwanie pomocy

Jednakże jeśli prawdopodobną przyczyną utraty przytomności są zaburzenia oddechowe, np. w:

• urazie

• utonięciu

• zadławieniu

• zatruciu alkoholem lub lekami

• lub jeśli poszkodowany jest niemowlę lub dziecko ratownik powinien przed udaniem się po pomoc przez około l minutę prowadzić resuscytację.

 

 

 

 

  RANY

Rany są urazowymi uszkodzeniami skóry lub błon śluzowych polegającymi na przerwaniu ich ciągłości z charakterystycznym krwawieniem. W zależności od rodzaju urazu lub narzędzia dzielą się na:

cięte

kłute

szarpane

miażdżone

tłuczone

kąsane

postrzałowe / styczne, przestrzałowe i ślepe /.

Podstawy aseptyki i antyseptyki.

TAMOWANIE KRWOTOKÓW

Przebieg naczyń krwionośnych pod kątem bezpośredniego ucisku tętnic

Miejsca i sposoby doraźnego tamowania krwotoków

Opatrunki uciskowe – zasady nakładania

WSTRZĄS POURAZOWY

WSTRZĄS  / shock / definiowany jest jako wynik dysproporcji między zapotrzebowaniem organizmu na krew  / tlen / a możliwościami jej dostarczenia przez układ krążenia.

Możemy wyróżnić:

·         wstrząs hipowolemiczny występujący w wyniku znacznej objętościowo i szybkiej utraty krwi po urazie kiedy wypływa ona na zewnątrz ciała lub do jam ciała ( np. przebicie tętnicy udowej przebiegającej obok złamanej kości udowej).

·         wstrząs kardiogenny występujący wówczas gdy serce jako pompa przestaje prawidłowo pracować ( np. w czasie zawału mięśnia sercowego). Dochodzi wówczas do znacznego spadku ciśnienia krwi i zmniejszonego jej utlenowania.

·         wstrząs anafilaktyczny (alergiczny) powstający w wyniku uogólnionej reakcji alergicznej po np. wchłonięciu leków, trucizn, ukąszeniu niektórych owadów. Objawia się spadkiem ciśnienia krwi w wyniku rozszerzenia naczyń krwionośnych i obkurczeniem dróg oddechowych utrudniającym oddychanie.

·         wstrząs zakażeniowy rozwijający się w wyniku zatrzymania krążenia w obszarach objętych rozległym zakażeniem.

Objawy wstrząsu

-         skóra blada

-         pokryta zimnym lepkim potem

-         bladosine zabarwienie warg

-         tętno wysokie i nitkowate

-         przedłużenie powrotu włośniczkowego pod płytkę paznokciowa(powyżej 2 s)

-         szybki , płytki i nierówny oddech

-         słabo wyczuwalne lub brak tętna na tętnicach obwodowych

-         utrata przytomności

AMPUTACJA URAZOWA I ZMIAŻDŻENIE

Opaska uciskowa – patrz procedury

Postępowanie z amputantem

URAZY GŁOWY (mózgoczaszki i twarzy)

Urazy naczaszkowe -  opatrunek  chłonny (osłaniający) lub niekiedy uciskowy

Urazy podczaszkowe -  opatrunek chłonny  (osłaniający)

URAZY KRĘGOSŁUPA 

Objawy: ból w przypadku złamania kregów, stwierdzana przy badaniu bolesnośc wyrostków ościstych, zniekształcenie kręgosłupa (garb, uskok), ograniczenie ruchomości kręgosłupa np. przymusowe ustawienie głowy.

Objawy uszkodzenia rdzenia kręgowego:

Przy uszkodzeniu na odcinku szyjnym C2 – C4 mogą wystąpić zaburzenia oddychania spowodowane porażeniem przepony, możliwość wystąpienia wstrząsu kardiogennego na skutek uszkodzenia ośrodków wspólczulnych (dochodzi do nagłego rozszerzenia naczyń krwionośnych, w których zaczyna zalegać krew, jest to sytuacja analogiczna do omdlenia, dodatkowo zaczyna się objawiać wystąpieniem priapizmu- wzwodu), porażenie kończyn, porażenie zwieraczy odbytu i cewki moczowej.

(należy unikać określenia „unieruchamianie kręgosłupa szyjnego za pomocą kołnierza” ponieważ w warunkach pomocy doraźnej unieruchomienie takie można uzyskać jedynie przy użyciu noszy typu deska i zestawu poduszek unieruchamiających. Kołnierz szyjny jedynie zimniejsza ryzyko skutków kompresji złamanych kręgów odcinka szyjnego. Oczekuje się określania „zakładamy kołnierz szyjny”). Objawy uszkodzenia kręgosłupa lub podejrzenie urazu kręgosłupa.

Postępowanie:

Ocena funkcji życiowych

Do udrożnienia dróg oddechowych i ewentualnego prowadzenia resuscytacji stosować rękoczyn podwójny- wyluksowanie żuchwy.

Jeśli poszkodowany ma zachowane funkcje – nie przemieszczać, przekazać pogotowiu, w sytuacjach mnogich i masowych działać.

Odwracanie z pozycji brzusznej wykonywać w 3 osoby -sterującym ratownik odpowiadający za stabilizację głowy.

Ewakuację wykonać na noszach desce ze stabilizacją głowy. Wkładanie na nosze w 4 -5 osób + 1 do noszy.

ZŁAMANIA KOŚCI - URAZY KOŃCZYN

Złamania dzielą się na:

- Zamknięte

- Otwarte – kiedy dochodzi do uszkodzenia skóry (przyjmuje się, że każde złamanie otwarte jest zakażone). Złamaniom zawsze może towarzyszyć krwawienie wewnętrzne lub zewnętrzne.

Objawy złamania:

·         ból,

·         obrzęk,

·         zniekształcenie (wygięcie lub skrócenie),

·         utrata funkcji złamanej kończyny,

·         czasami słyszalne tarcie odłamów kostnych

(znana z praktyki lekarskiej  metoda rozpoznawania złamań poprzez badanie bolesności, obrzęku, zniesienia ruchomości oraz trzeszczenia odłamów  powinna być w praktyce strażackiej ograniczona do oglądania)

Pozycja fizjologiczna -  częściej zgodnie z powyższymi wytycznymi będzie to zastana - patrz procedury. Pamiętaj o naciągu kończyny. Nie odprowadzaj deformacji. Jeśli w okolicy złamania jest pzrerwanie skóry traktuj złamanie tak jak otwarte.

ZWICHNIĘCIA I SKRĘCENIA STAWÓW

Zasada Potta (dot. złamań i zwichnięć)

„W przypadku złamania należy unieruchomić dwa sąsiadujące z miejscem złamania stawy a

w przypadku zwichnięć kości składające się na dany staw”.

Pozycja zastana – patrz procedury

URAZY KLATKI PIERSIOWEJsporządzanie opatrunków typu „flutter”- trójstronnych

Odma zewnętrzna

-          zwykła

-          wentylowa

Opaczna klatka

Cepowa klatka

URAZY BRZUCHA I MIEDNICY

Wytrzewienie

Pozycja ułożeniowa

Złamania kości miednicy

Ewakuacja ofiar wypadku z pojazdu lub ze strefy zagrożenia

Ewakuację przeprowadzamy gdy:

·       Znajdująca się w pojeździe ofiara jest w stanie wstrząsu z wykrwawienia lub jest zagrożona wstrząsem,

·       wymaga podjęcia czynności reanimacyjnych, a nie można tego przeprowadzić w pojeździe,

·       istnieje niebezpieczeństwo zapalenia się pojazdu, wybuchu, stoczenia się w przepaść, itp.

·       samochód z poszkodowaną osobą lub osoba potrącona przez pojazd (pieszy, rowerzysta, motocyklista ) znajduje się na środku ruchliwej jezdni.

Jeżeli nie ma opisanych wyżej zagrożeń, poszkodowany może pozostać w pojeździe lub na jezdni. Do przyjazdu pogotowia. Czynności ratownicze paramedyczne powinny być wykonywane w miejscu zastanym. Ratujący musi również kontrolować stan ogólny  i podstawowe czynności życiowe poszkodowanych gdyż może nastąpić pogorszenie, nakazujące ponowne rozważenie decyzji o ewakuacji. Mogą zaistnieć również wskazania wynikające z zachowania się konstrukcji pojazdu, wyciekającego paliwa czy innych, które możemy uznać za stwarzające zagrożenia dla poszkodowanych.

Zawsze należy pamiętać by przy przemieszczaniu ofiary nie pogłębić istniejących urazów i nie spowodować następnych. W przypadku podjęcia decyzji dostosować sposób ewakuacji do rodzaju zdarzenia i ewentualnych urazów. Inaczej postępujemy przy wydobywaniu ofiary wypadku, inaczej z poszkodowanym motocyklistą. Jeszcze inne zasady obowiązują  przy ewakuacji osoby leżącej na środku ruchliwej jezdni. Wszystkie czynności należy wykonywać szybko, zdecydowanie i ostrożnie,  jednocześnie zwracając uwagę na bezpieczeństwo własne i poszkodowanego.

OGÓLNE ZASADY PRZENOSZENIA POSZKODOWANYCH

-     nogami do przodu

-          poziomo

-          poszkodowany przypięty  pasami

PORAŻENIE PRĄDEM ELEKTRYCZNYM - procedura

ZATRUCIA WZIEWNE – tlen i ewakuacja lub ewakuacja później tlen (działać na bazie doświadczeń pożarowych)

Trucizną nazywa się każdą substancję, która po przedostaniu się do organizmu zaburza jego funkcje, powodując stan zwany zatruciem.

Drogi przedostania się trucizn do organizmu:

·        przewód pokarmowy (leki, alkohol,substanje żrące, środki ochrony roślin, rozpuszczalniki organiczne, jady roślinne, grzyby, zepsute srodki spożywcze),

·        drogi oddechowe (gazy duszące, gazy drażniące, środki ochrony roślin, rozpuszczalniki organiczne),

·        skóra i błony śluzowe (trucizny rozpuszczalne w tłuszczach, jady zwierzęce, środki ochrony roślin, rozpuszczalniki organiczne),

·        wkłucia donaczyniowe, domięśniowe i podskórne (leki, narkotyki)

 

Ogólny podział zatruć wyróżnia sytuacje zatruć:

·        samobójcze

·        przez pomyłkę (przypadkowe)

·        sytuacyjne (wypadkowe, militarne, technologiczne)

 

Objawy zatrucia nie są charakterystyczne. Zawsze, jeśli poszkodowany jest nieprzytomny i nie jest znana przyczyna jej utraty należy podejrzewać zatrucie.

Rozpoznanie zatrucia mogą ułatwić następujące objawy ze strony:

a.              przewodu pokarmowego (nudności, wymioty, bóle brzucha, biegunka)

b.             układu oddechowego (trudności w oddychaniu, depresja oddychania)

c.              układu krążenia (przyśpieszone bądź zwolnione tętno, nadmierna potliwość)

d.             układu nerwowego (zwężone lub nadmiernie rozszerzone źrenice, gól głowy, zaburzenia świadomości aż do jej utraty)

e.              skóry, błon śluzowych (zaczerwienienie, pęcherze)

 

Zwrócić uwagę na otoczenie poszkodowanego (pożar, garaż, piwnica, opryski rolnicze, opakowania po lekach lub środkach chemicznych, wymiociny).

 

L.p.

RODZAJ DZIAŁAŃ WOJENNYCH (okres)

ŚREDNI CZAS UDZIELANIA PIERWSZEJ POMOCY MEDYCZNEJ

ŚMIERTELNOŚĆ

1.      

Wojna Napoleońska

40 godzin

46 %

2.      

Pierwsza Wojna Światowa

12 - 18 godzin

8,5 %

3.      

Druga Wojna Światowa

6 - 12 godzin

5,8 %

4.      

Wojna w Korei

2 -4 godzin

2,4 %

5.      

Wojna w Wietnamie

1 godzina

1,7 %

 

 Wychłodzenie

            Wytyczne dotyczące resuscytacji ogłoszone oficjalnie w czasie spotkania szkoleniowego zorganizowanego przez Towarzystwo Medycyny Ratunkowej.  Według aktualnych zasad, w przypadku hipotermii w razie trudności ze stwierdzeniem tętna na tętnicy szyjnej poszkodowanego w ciągu 1 minuty, należy przez 3 minuty prowadzić sztuczną wentylację przy użyciu maksymalnie wysokich stężeń tlenu, w miarę możliwości ogrzanego i ponowić próbę badania tętna. Dopiero w przypadku jego braku w tym momencie można rozpocząć masaż zewnętrzny serca. Postępowanie takie opiera się na założeniu, ze natlenienie poszkodowanego może zwiększyć siłę skurczu pracującego mięśnia sercowego, co może wywołać wyczuwalne tętno na tętnicy szyjnej. Jednocześnie procedura ta zmniejsza ryzyko rozpoczęcia masażu zewnętrznego serca pracującego własnym rytmem, co niesie szczególne zagrożenie wystąpieniem trudnego do defibrylacji migotania komór.

Jednocześnie informujemy, że rozpoczęto działania mające na celu rozszerzenie standardu wyposażenia grup ratownictwa wodnego o zestawy do ogrzewania gazów oddechowych. Do czasu wyposażenia grup w taki sprzęt zalecamy sztuczną wentylację poszkodowanch w stanie hipotermii przy użyciu zwiększonych stężeń tlenu, powietrzem wydechowym ratownika po pobraniu wdechu 100% tlenu z worka samorozprężalnego, w miarę możności przez nos - w sposób analogiczny do zasady sztucznej wentylacji dzieci do 5 roku życia. W przypadku osób dorosłych i starszych dzieci, dla zmniejszenia oporów psychicznych i estetycznych, można, zamiast bezpośredniej metody usta-usta, zastosować jedną z masek worka samorozprężalnego

 
ELEMENTY TANATOLOGII

                 Nauka o procesach biochemicznych i biofizycznych w okresie wygasania życia—umierania .

Proces umierania nie jest zjawiskiem nagłym lecz dłuższym procesem,  w którym można wyróżnić pewne fazy. Pierwszą jest okres agonii czyli konania, śmierć kliniczną oraz śmierć biologiczną. W czasie agonii funkcjonowanie istotnych dla życia układów może odbywać się na poziomie niezauważalnym nawet dla lekarza. Przedłużający się okres agonii czyli śmierci pozornej nosi nazwę letargu.

Do stanu śmierci klinicznej dochodzi wówczas gdy ulega zatrzymaniu oddychanie,  krążenie oraz towarzyszy im utrata stanu świadomości.

Znamiona śmierci biologicznej

To zespół objawów świadczących o ustaniu funkcji życiowych.

Znamiona śmierci dzieli się na:

1.        znamiona niepewne

-          oziębienie ciała

-          brak odruchu rogówkowego

-          brak reakcji źrenic na światło

2.        Znamiona pewne

-          plamy opadowe (pojawiają się po ok. 30 min po zatrzymaniu krążenia , krew grawitacyjnie spływa do partii ciała najniżej położonych)

-         stężenie pośmiertne (pojawia się po 1-3 godzinach u dzieci po ok. 30 min po zatrzymaniu krążenia)

 

Psychologia działań ratowniczych

Reguły pierwszej pomocy psychologicznej udzielanej przez ratowników:

1.        Rozpoznanie sytuacji. Masz na to 15 sekund. Nie zaczynaj od razu od natychmiastowej akcji. Rozejrzyj się abyś miał rozeznanie całości. (zagrożenia, ilość ofiar itp.)

2.        Postanów w jakiej kolejności podejmiesz środki ratunkowe. Masz na to 30 sekund (względne).

3.        Powiedz kim jesteś i co się zdarzyło. Przedstaw się imieniem i funkcją. Musisz być dla poszkodowanego w jednoznacznie ważnej roli.

4.        Nawiąż delikatny, ostrożny kontakt cielesny z ofiarą w celu uspokojenia jej (otarcie czoła, policzka, ręka na ramieniu, na grzbiecie).

5.        Podaj informację o podejmowanych środkach. Podaj w przybliżeniu czas trwania odpowiednich czynności.

6.        Jeśli to możliwe przeprowadź zabiegi medyczne w sposób płynny i sprawny. Powiedz jakie efekty spowodują powyższe zabiegi medyczne.

7.        Wysłuchaj poszkodowanego jeśli ma ochotę mówić. Jeśli pacjent mówi o swoich emocjach np. lęku, strachu, obawach – zasygnalizuj swoje zrozumienie (wyraź empatię).

8.        Poinformuj poszkodowanego, jeżeli z ważnych powodów  musisz go opuścić. Zadbaj o następną osobę , która pozostanie z nim w kontakcie, gdyż pozostawienie go samego może wywołać lub zwiekszyć strach. Udziel informacji o opiece nad członkami rodziny.(!?).

9.        Nie wolno używać w kontakcie z poszkodowanym słów, które mogą być dla niego szkodliwe. Np. „śmierdzi pan alkoholem”, „dlaczego pan to zrobił” itd. Nie formułować pochopnych diagnoz i wyroków, np. „Noga jest na pewno złamana ale w szpitalu zdiagnozują to lepiej”, „to jest ciężki przypadek”, „tu nie możemy za dużo zrobić” itp.

Elementy pierwszej pomocy psychologicznej

Zachowanie ratownika wobec poszkodowanego:

1.        Wobec ofiary wypadku zachowaj życzliwą stanowczość , by mogła uwierzyć, że wiesz co robić

2.        Nie dopuszczaj do komentowania stanu poszkodowanego przez otaczających ludzi

3.        Staraj się wzbudzić w sobie zaufanie poszkodowanych

4.        Mobilizuj ich siły psychiczne, przekonując że wspólnie dacie sobie radę

5.        Jeżeli to możliwe, pomniejszaj w ich świadomości doznane obrażenia, sugerując np. że „to tylko tak wygląda, w rzeczywistości nie jest źle”

6.        Pamiętaj że dzieci wymagają szczególnego podejścia. Do opieki zaangażuj – w miarę możliwości – kobietę

 

UWAŻAJ : N I E P R Z Y T O M N Y   S Ł Y S Z Y

            Przekazując informację o stanie poszkodowanych zawodowej służbie medycznej, rób to tak, by poszkodowany nie słyszał twojego meldunku.

 

Podstawy psychoedukacji

 

Funkcjonowanie człowieka w ucywilizowanym środowisku naturalnym i w zetknięciu z technologiami zawsze było i jest skazane na układ, który w zarządzaniu kryzysowym zyskało miano okresu „po, przed katastrofą”. Jest to okres, w którym społeczności lokalne powinny być zapoznawane z zagrożeniami występującymi na terenie zamieszkania i ewentualnymi skutkami wystąpienia stanów, które będą groźne dla  indywidualnego człowieka i jej samej. Ta wiedza, jak cała inna, z którą prowadzimy w dorosłe życie jest niezbędna by społeczeństwa w zetknięciu z tragediami o skali trzęsień ziemi, powodzi, wypadków komunikacyjnych, pożarów itp.; mogły przetrwać, nauczyć się pomagać, wyciągać wnioski i nauczeni czekać.

Natychmiastowe skutki zdarzeń kryzysowych, a w szczególności obejmujących rodziny i  duże społeczności powodują konieczność zabezpieczenia potrzeb wynikających z ich charakteru (schronienia, wody, jedzenia, ubrania). Wypadki i katastrofy stwarzają również potrzebę wsparcia psychicznego osobom, które zostały przez nie dotknięte. Brakuje w Polsce rozwiązań systemowych, które gwarantowałyby uzyskiwanie pomocy psychologicznej w sposób nieskrępowany. Zauważalny jest również brak zrozumienia w społeczeństwie celowości rozmawiania o swoich przeżyciach, utracie, śmierci. Bo, przecież to nas nie dotyczy. U wielu ofiar zdarzeń występuje typowy mechanizm zaprzeczania, który jest naturalną reakcją człowieka na utratę lub stres pourazowy. Słowa „psychologiczne” lub „stres” sugerujące potrzebę terapii, wzmacniają tendencję do zaprzeczania. Istnieje normalne kulturowe obwarowanie odporności psychicznej i nikt nie chce być posądzony o kruchość swojego systemu nerwowego. Jest przecież po części Johnem Weynem i bohaterem opowiadań S. Lema, który nie ma żadnej wrażliwości, uczuć i nie przeżywa żadnych emocji, jest tylko logiczną maszyną do prowadzenia swojego małego biznesu. Fakty są inne. Ofiary, często nie są w stanie lub nie chcą prosić o pomoc, gdy jej potrzebują. Często też, nie wiedzą gdzie się po nią zwrócić. Ponadto istnieje obawa, że ewentualna zaoferowana pomoc zniszczy naturalną zdolność do dawania sobie rady z sytuacją. Należy podkreślić, że wiele osób może sobie w istocie radzić dzięki własnym umiejętnościom, z pomocą rodziny i przyjaciół, ale należy również pamiętać, że efekty zetknięcia z urazowym przeżyciem mogą trwać bardzo długo i pozostać głęboko ukryte. Ci, którzy krzyczą, płaczą i dużo mówią mogą być osobami, które dają sobie radę, ponieważ są w stanie wyrazić swoje uczucia, wydobyć je na powierzchnię. Włączają najstarsze biologiczne bezpieczniki. Osoba cicha i spokojna, może cierpieć z powodu wewnętrznych katuszy i zagubienia, utrzymując w ryzach reakcje szoku i przerażenia. Kto zatem jest ofiarą? Ocalały? Ocalony? Może sprawca mimowolny wypadku?

Ten, który zginął, czy żona oczekująca na powrót na oddalonym o tysiące mil lotnisku?

Pytanie leży u samych podstaw psychologii psychotraumy, a odpowiedź na nie jest trudna ze względu na różnorodność przeżywanych stanów i reakcji. Z pewnością będzie nią każda osoba, u której powstaną reakcje emocjonalne, mające na tyle silny potencjał, by zakłócić zdolność do normalnego funkcjonowania. Wielu psychicznych kosztów katastrof i wypadków ofiary mogą uniknąć dzięki stosowanemu i dostarczonemu na czas wsparciu psychologicznemu. Pomoc ta nie musi być realizowana przez zawodowych psychologów, lecz każdą osobę, która potrafi - korzystając ze zwykłego humanitarnego, moralnego podejścia – dosięgnąć ludzi znajdujących się w samym centrum ekstremalnego stresu i chaosu emocjonalnego, aby dać im znać, że nie są sami. Jest również istotne, że ktoś może za nich podjąć tymczasowe decyzje, dać rady, wsłuchać się w ich uczucia i zapewnić bliską fizyczną obecność. Dla ofiar ważna jest świadomość, że „ ich reakcje są normalnymi reakcjami wobec nienormalnych zdarzeń, ponieważ ludzie często obawiają się, że zwariowali”. Pomocne jest również uczenie ludzi o całym zakresie reakcji, które mogą przeżywać. Ważne jest, aby osoby ciężko zestresowane mogły mówić nawet wielokrotnie, o tym co się zdarzyło do dobrych słuchaczy, którzy swą postawą zachęcą do wypowiadania się w opiekuńczej, bezpiecznej atmosferze.  Moralność zaś sytuacji polega na wyczuciu. Przyjęło się uważać, że „ofiara nie może być po raz drugi ugodzona, bo ofiara pochwyci ratownika”. Klimat rozmowy musi być taki, aby  osoba pomagająca nie stała się ofiarą. To trudne zadanie, tym bardziej, że ofiary mogą być w różnych stanach, od silnego stresu, przez syndrom urazowy, ostry kryzys psychiczny, kończąc na zespole zaburzeń po stresie urazowym (PTSD). Ocena zaś, sytuacji krytycznej na poziomie indywidualnym będzie bardzo zróżnicowana:

zaskoczenie („... myślałem, że świat jest przewidywalny i dobry”),

nagła utrata zaufania do ludzi (nawet w przypadku zdarzenia niecelowego jak wypadek drogowy, lub celowego - gwałt, napad, morderstwo),

przytłoczenie ( spowodowane załamaniem się naturalnej ciągłości życia psychicznego),

poczucie winy (np. z faktu przeżycia kiedy inni zginęli) 

poczucie utraty (dóbr materialnych lub np. godności),

zdarzenie nie mieści się w układzie logicznym ( „... normalnie nie powinno się to stać..., ...jest to inne niż sobie wyobrażałem...”).

Podstawowy przebieg reakcji człowieka na sytuację traumatyczną:

bezpośrednio po zdarzeniu:

może działać adekwatnie do sytuacji, aby przetrwać i zachować życie,

porażenie emocjonalne (zachowuje się tak jakby działał wg własnego planu, nie reaguje na wezwania - wymaga opieki),

silnie natężony lęk z agresją i gniewem,

panika (inny typ reagowania),

reakcje fizjologiczne: drżenie, bieganie, śmiech lub śmiech z płaczem.

faza otępienia:

drętwienie psychiczne - wyczerpanie, apatia, trywialnie proste czynności wykonuje z zapamiętaniem (jest to pewna bariera - kokon by nie przyjmować kolejnych bodźców), wymaga nadzoru,

depresja - smutek „...nie warto dalej żyć, planować..., ...życie się skończyło”,

gniew, złość, atak agresji - chęć odwetu za wypadek.

faza integracji:

następuje po ok. miesiącu i później, kiedy człowiek zaczyna nadawać zdarzeniu realne  znaczenie i włączać je we własne życiowe doświadczenie.

To brzmi jak paradoks, ale nawet w takich sytuacjach człowiek się rozwija. Trzeba mu tylko pomóc.

Zalecane oraz niedozwolone sformułowania i postawy w kontakcie z ofiarami psychotraumy  w ramach  pomocy psychologicznej

Zalecane postawy i podejście ratownika (osoby pomagającej):

dostarczenie słów i terminologii użytecznej dla poszkodowanego do opisu jego przeżyć

akceptacja,

kontrolować co działa, skutkuje,

właściwe tempo, spójność, kontakt wzrokowy, koncentracja, mówienie o faktach i traumie, wykazać nie wymuszone zainteresowanie.

Sformułowania:

„przykro mi, że zdarzyło się to właśnie tobie”,

"teraz jesteś bezpieczny” /jeśli rzeczywiście jest/,

„cieszę się, że jesteś tutaj ze mną”,

„to nie była twoja wina”,

„cieszę się, że rozmawiasz teraz ze mną”,

„twoja reakcja jest normalna w nienormalnej sytuacji”,

"jest zrozumiałe, że odczuwasz go w ten sposób”,

„wiem, że to musiało być poruszające / dezorganizujące, widzieć, czuć, słyszeć... to,

"nie popadasz w szaleństwo”,

„sprawy może nie będą może już takie same ale będą szły lepiej i ty staniesz się lepszy”,

„twoja wyobraźnia może ukazywać rzeczywistość gorszą niż ona jest”,

„jest OK., że płaczesz, pragniesz odwetu, nienawidzisz.

 

Nie zalecane / zabronione postawy i sformułowania:

Postawy:

autorytarna, posługiwanie się diagnozą i statystyką.

zaczynanie od dzieciństwa i drążenie innych, wcześniejszych problemów ofiary,

utrzymywanie dystansu lub przeciwnie – natręctwo.

Sformułowania:

nie było tak źle, mogłeś zginąć lub odnieść większe obrażenia (dyskwalifikuje ratownika),

„czego potrzebujesz”,

„czego się spodziewasz”,

„wiem jak się czujesz”,

„rozumiem, że ...”,

„masz szczęście, udało ci się przeżyć, udało ci się coś ocalić”,

„jesteś młody i jeszcze możesz zrobić wszystko ze swoim życiem”,

„masz jeszcze inne dzieci”,

"twoi bliscy już nie cierpią, są w innym lepszym miejscu, teraz szczęśliwsi”,

„to była wola boska”,

„nie powinieneś odczuwać tego w ten sposób”,

„powinieneś kierować swoim życiem”

Opracow Robert Ziemkiewicz na podstawie "Wewnętrznego zeszytu przedmiotowego do szkolenia w zakresie ratownictwa medycznego dla strażaków Ratowników KSRG" Szkoły Podoficerskiej Państwowej Straży Pożarnej w Łapach opracowanego przez st. kpt. Marka Gołębiewskiego.